Ouvri meni prensipal la

Yon lang ofisyèl se yon lang ke yo deziyen espesyalman tankou nan konstitisyon an oswa lwa nan nenpòt ki peyi, eta, oswa òganizasyon.

Li se obligatwa sou tout sèvis ofisyèl yo nan Eta a (kò gouvène, administrasyon, tribinal, anrejistre piblik, dokiman administratif, elatriye), osi byen ke tout etablisman yo prive ki adrese piblik la.

Varyasyon pa peyi nan mond lanChanje

Mwatye nan peyi nan mond lan gen yon lang ofisyèl.

Kèk nan yo konnen yon sèl lang ofisyèl, tankou Lafrans ak Almay.

Gen kèk peyi ki gen plizyè lang ofisyèl, tankou Ayiti, Fenlann, Swis, Kanada, Liksanbou, Bèljik ak Afganistan.

Nan plizyè peyi, tankou Itali, Filipin, Espay, Peyiba oswa Irak, gen yon lang ofisyèl pou peyi a, men lòt lang yo ko-ofisyèl nan kèk rejyon yo.

Finalman, gen kèk peyi ki gen yon (oswa plis raman plis) lang ofisyèl pase nan pratik (defakto), men ki pa bay nan konstitisyon yo : Meksik, Ostrali, Beliz, Chili, Etyopi, Eritre, Ganbi, Gine-Bisao, Tanzani, Moris, Syèd, Wayòm Ini a oswa Vatikan an.

Lang ofisyèl pa peyiChanje

AyitiChanje

Ayiti gen de (2) lang ofisyèl :

Prèske Ayisyen pale kreyòl kòm premyè lang yo men yon minorite nan yo pale kòm lang franse segondè

BèljikChanje

Lang ofisyèl yo nan Bèljik la se franse a, neyèlandè e alman, paske li gen twa (3) kominote lengwistik nan peyi a. LaFlann se yon rejyon inileng ki pou lang neyèlandè. Waloni se yon rejyon ofisyèlman bileng fransè e alman (byenke lokitè yo jèmanofòn trè minoritè zwit e ke yo ka konsantre yo nan Kanton nan Lès ki se sèl zòn nan peyi a kote panno yo se egalman afiche an alman) e Rejyon an Briksèl-Kapital se bileng sou tout teritwa li la. Kèk komin ke lokitè ki pou lang ofisyèl nan rejyon an kote pou jwenn ni minoritè pou rezon sa a travay sou estati "Komin ak fasilite" e se ofisyèlman bileng, byenke estati sa a gen li koze pou anpil litij kondui pafwa nan konfli ant kominote lengwistik.

KanadaChanje

Lang ofisyèl yo nan Kanada se franse a ak angle, paske yon pati popilasyon, prensipalman nan Kebèk, se frankofòn, lòt pati popilasyon majoritèman anglofòn, menm si kominote frankofòn egziste tou nan chak pwovens ak teritwa.

EtaziniChanje

Pa gen okenn lang ofisyèl ki te janm adopte nan nivo federal la.

Sepandan, angle se lang ofisyèl nan 32 soti nan 50 eta yo[2]. Anplis de sa, eta a nan Awayi te chwazi yon dezyèm lang ofisyèl (awayen), Alaska te rekonèt tou ven (20) lang endijèn li yo e plizyè teritwa ameriken te adopte yon dezyèm lang ofisyèl (panyòl nan Pòtoriko, chamorro nan Guam, samoan nan Samoa amerikèn). Gen kèk pawas (konte) nan Lwizyana ki "fasilite" pou frankofòn, e gen komin ak konte nan peyi Etazini "ak fasilite" pou moun ki pale Panyòl; sepandan, okenn nan senkant (50) eta yo te adopte franse oswa panyòl kòm dezyèm lang ofisyèl yo.

FransChanje

Nan Frans, lang franse se lang ofisyèl. Nan lane 1539 òdonans wa a François Ie, rele Òdonans Villers-Cotterêts, fè li obligatwa pou sèvi ak franse olye de laten tankou lang nan tribinal ak chanselri, et non pou ranplse Lang rejyonal[3]. Depi 1992, Atik 2 nan Konstitisyon deklare ke « Lang Repiblik lan se franse »[4].

LiksanbouChanje

Nan Gran diche nan Liksanbou, franse a ak alman se istorikman lang ofisyèl, avèk anplis de sa, liksanboujwa nan lane 1984. Byenke byenke peyi a se trileng (twa (3) lang) sou tout teritwa li yo, panno yo pa toujou ap parèt nan tout 3 lang yo.

Wayòm IniChanje

Nan Wayòm Ini, angle a se, defakto, lang ofisyèl. Galwa, ekosè, irlandè, manwa, scots, scots d'Ulster ak kònik se lang rejyonal daprè Chat Ewopeyen pou Lang Rejyonal oswa Minoritè. Lang franse te lang ofisyèl nan Angletè pandan yon pati Mwayenaj.

SwisChanje

Nan Swis, alman, franse ak italyen yo gen estati konstitisyonèl lang ofisyèl depi fondasyon an Eta federal an 1848. Sepandan womanch gen estati lang nasyonal depi 1938, e pi resaman lang semi-ofisyèl, sèlman pou « les rapports que la Confédération entretient avec les personnes de langue romanche[5] ». yenich senbolikman rekonèt kòm lang nasyonal san teritwa[6].

IkrènChanje

ikrenyen se lang ofisyèl men yo rekonèt trèz (13) lòt lang minoritè yo, tankou ris, ongwa ak woumen.

Ris la se majorite nan lès ak nan sid peyi a espesyalman nan gwo vil tankou Odessa ak se konprann pa pi Ikrenyen yo. Prezans fò lang ris lan nan Ikrèn se akòz istwa komen pandan plizyè syèk ant Ikrèn ak Larisi, nan Anpi Ris la ak, pi resaman, nan Inyon Sovyetik.

Nan Repiblik popilè nan Donetsk ak Repiblik popilè nan Lougansk, ris ak ikrenyen yo se de (2) lang ofisyèl yo.

KamewounChanje

Franse ak angle se de (2) lang ofisyèl nan Kamewoun[7]. Daprè espas teyorik okipe pa chak lang, sa a bilengwis se distribiye jan sa a : uit (8) rejyon frankofòn (Sant, Lès, Litoral, Lwès, Sid, Adamaoua, Nò, lwen Nò) ak de (2) rejyon ki pale angle (Nò-Lwès, Sid-Lwès).

Bilengwis nan Kamewoun li rekonèt ak pwoteje pa konstitisyon diferan ke peyi a te konnen depi oktòb 1961[8].

Nouvèl ZelannChanje

Lang siy nan Nouvèl Zelann te rekonèt tankou youn nan twa (3) lang ofisyèl, avèk angle ak māori, nan Nouvèl Zelann depi avril 2006[9].

Òganizasyon entènasyonalChanje

Kèk òganizasyon entènasyonal gen lang ofisyèl ak/oswa lang pou travay.

Òganizasyon NasyonziniChanje

ONI gen sis (6) lang ofisyèl (arab, angle, panyòl, franse, mandaren, ris), ki se lang ki pi lajman konprann nan mond lan menm nan zòn kote yo pa pale espontaneman ; tout pwosedi ak deba yo transkri nan sis (6) lang ofisyèl sa yo.

Inyon EwopeyènChanje

Inyon Ewopeyèn reprezante yon ka patikilyèman enteresan paske nan teyori li pa favorize lang nenpòt ki Eta. Li rekonèt 24 lang ofisyèl, sètadi prèske tout lang ofisyèl yo nan omwen yon peyi manm (sèlman liksanboujwa ak tik yo se lang ofisyèl nan yon peyi manm, men se pa nan nivo Inyon Ewopeyèn). Tout zak lejislatif yo tradui nan lang sa yo.

Nan fonksyonman chak jou, Inyon Ewopeyèn an itilize alman, angle ak franse kòm [lang pou travay]]. Nan pratik, angle okipe yon plas dominan nan depan nan lòt lang yo, espesyalman nan òf travay pou nouvo fonksyonè yo.

Gade touChanje

ReferansChanje

  1. « Constitution de la République d'Haïti ». oas.org. 1987. Retrieved 8 novanm 2017. .
  2. (angle) en [1] - US English
  3. Ordonnance de Villers Cotterêts, sitou atik 111.
  4. (franse) fr « Loi constitutionnelle n° 92-554 du 25 juin 1992 ». conseil-constitutionnel.fr. 
  5. « Constitution fédérale de la Confédération suisse, Article 70 ». Retrieved 18 septanm 2010. 
  6. Office fédéral de la culture : Langues et minorités culturelles : Dates importantes - 1997
  7. (franse) fr « Décret N°2017/013 du 23 janvier 2017 portant création, organisation et fonctionnement de la Commission Nationale pour la Promotion du Bilinguisme et du Multiculturalisme ». www.prc.cm. Retrieved 17 avril 2017. 
  8. (franse) fr « Cameroun.pdf » (PDF). democratie.francophonie.org. 
  9. « OLAC resources in and about the New Zealand Sign Language ». www.language-archives.org. Retrieved 17 oktòb 2018. 

Lyen deyòChanje