Orijinal, zile a nan Ayiti, sa vle di "Tè nan mòn ki wo", te peple pa Tayinos yo oswa Arawak, yon semi-sedantèr moun lapè. Lè Kristòf Kolon te ateri pou premye fwa sou 6 desanm 1492, zile a te ka gen konsa plizyè santèn mil moun.

Kontni

Konkèt la nan JeffreyChanje

Apre vwayaj long ak yon aksidan lontan nan lanmè a, sou 12 oktòb 1492, swasanndis jou apre depa li nan Palos nan Espay, Kristòf Kolon pwoche bò youn nan zile Bahamas: Guanahani, ki li te rele San Salvador (Sen Sovè) nan memwa, pa gen dout, nan danje yo nan travèse l 'yo. Li te dekouvri gwo Kiba 26 oktòb; epi sou 5 desanm, li jete jete lank nan fon yon bè ki, nan onè nan saint jounen an, yo te rele St Nicholas Bay. Li te jis te dekouvri ki pral pita yo rele Ayiti.

Columbus te batize peyi sa a Ispanyòl ("Ti Espay"). Sou vwayaj dezyèm l 'nan 1493, li te fonde premye vil Ewopeyen an nan mond lan New, ki rele La Isabela, ak rete la. Apre bat, anjeneral pa tricheur, senk kakik yo ki te dirije peyi a, Panyòl yo te sibi natif natal yo fòse travay yo nan lòd yo ekstrè lò a soti nan min yo. Nan mwens pase ven-senk ane, popilasyon Ameriken yo te dezimere pa britalite nan esklavaj ak maladi yo enpòte pa konkeran yo.

Gouvènè a nouvo Nicolás de Ovando te eseye osi bonè ke 1503 pote nwa soti nan Lafrik di ranplase natif natal yo. Pifò nan esklav nwa ki te depòte nan zile a soti nan Dahomey, men tou soti nan Gine ak Nijerya, ki eksplike enpòtans ki genyen nan adorasyon vodou an Ayiti (adorasyon vodou se natif natal nan Dahomey ak tou se pratike nan Nijerya). Te trete a otorize nan 1517 pa Charles V, ki moun ki ofisyèlman entèdi li kenz ane pita, menm anvan lèt Veritas ipsa nan Pòl III.

Lavil Sid Eta la, Sen Domeng, vin pò a nan depa pou kolonizasyon an nan New World la. Espayòl yo enpòte nan kantite chwal, bèf ak kochon yo ke yo kite nan libète, ke yo te enterese sèlman nan lò a. Soti nan 1530, zile a kòmanse pote tounen pa plis. Espanyòl yo konsantre efò yo nan pati lès zile a ki toujou gen yon ti kras lò ak Lè sa a, abandone lwès la.

Kolonizasyon fransèChanje

Li te Lè sa a, ke franse a te enterese nan pati lwès la nan zile a. Nan fen sèzyèm syèk la, bukkanè franse yo te chita sou Latòti nan nò a. Yo detanzantan eseye envazyon nan "Grande Terre". Anviwon 1625, franse te okipe pati nòdwès la e li te vin piti nan sid la. Sa yo bukaneye chase bèt nan bwa ak vann vyann ak kwi.

Anba enpilsyon an, nan Metropolis Minis Colbert ak sou tè a nan administratè an premye, Bertrand d'Ogeron, yo te rele nan 1665, koloni an te pran an. Kapital premye li a, Le Kap Fransé, te fonde an 1670. Apre Trete a nan Ryswick (1697) ak asansyon an nan fòtèy la Panyòl nan yon pitit pitit Louis XIV, Duke a nan Anjou Philippe de Frans (1700), Espay abandone pretansyon li nan posesyon zile a tout antye ak tolere prezans franse a nan pati lwès li yo. Li te vin koloni Sen Domeng (fiti Ayiti). Trete Aranjuez (1777) te fòmalize souverènte Lafrans nan teritwa sa yo.

Kilti yo an premye yo te tabak, Lè sa a, indigo. Yo mande travay sou sifas relativman ti: franse sove mizè angaje pou 3 ane nan travay san peye, Lè sa a, rete sou nouvo peyi. Komès esklav la te devlope e li te vin enstitisyon. Li se nan 1685 ki te adopte Kòd la Nwa, yon lòd nan Louis XIV gen entansyon kontwole rejim nan esklavaj la pa espesifye devwa yo nan mèt yo ak esklav yo. Pwovizyon sa yo ki strik sa a postal kont esklav te souvan anplifye. Obligasyon nan evanjelizasyon te neglije, menm jan yo te rès la Dimanch obligatwa. Nan ka pinisyon kapital, nan kèk ka kolon yo te ajoute ke ak batman. Afriken an te make, chanje non li, abandone abitid abiman l yo ak lang li.

Koloni an nan Santo Domingo te vin pi rich nan West Indies la. Rive nan fen syèk la dizwityèm, valè a nan ekspòtasyon li yo depase menm sa yo ki nan peyi Etazini. Pwosperite sa a te sitou ki baze sou sik ak kafe ki te ranbouse rekòt yo an premye ak mande gwo plantasyon. Nan mitan dizwityèm syèk la, Sen Domeng te gen kèk esklav 200,000. Nan 1789, sou Ev nan revolisyon franse a, yo te travay prèske 500,000 nwa esklav pou 32,000 blan ak 28,000 gratis moun ki gen koulè pal (milat ak libere).

Abolisyon esklavaj ak endepandansChanje

Revolisyon franse deklannche vyolans kaskad. Kolon yo te mande otonomi ak gratis nan koulè, egalite reyèl la ak blan yo.

Revòlt nan Nwa yoChanje

EndepandansChanje

Anpi Dessalines yoChanje

Seksyon nan pati lès zile a (aktyèl Repiblik Dominikèn)Chanje

Konstriksyon an difisil nan inite nasyonal laChanje

Okipasyon an dezyèm nan pati lès zile aChanje

Pwogrè pwodiksyon kafeChanje

Lit Boyer pou rekonesans endepandans Ayiti aChanje

Enstabilite ak move jesyonChanje

Okipasyon Ameriken an: 1915 a 1934Chanje

Tansyon ak Repiblik DominikènChanje

Diktati DivalyeChanje

Yon retou nan demokrasiChanje

Dezas natirèlChanje

Rezime istorikChanje

Gade touChanje

BiblyografiChanje